اجزای استارت خودرو و وظیفه هر قطعه؛ از آرمیچر تا دنده استارت
استارت در نگاه اول یک قطعه یکپارچه است، اما از چندین جزء ساخته شده که هر کدام وظیفه مشخصی دارند. شناخت این اجزا کمک می‌کند علت خرابی را دقیق‌تر بفهمید، با تعمیرکار راحت‌تر صحبت کنید و به‌جای تعویض کل استارت، فقط قطعه معیوب را عوض کنید.
استارت چگونه کار می‌کند؟
استارت یک موتور الکتریکی جریان مستقیم است که فقط چند ثانیه کار می‌کند، اما در همین چند ثانیه باید موتور سرد و سنگین خودرو را به دور لازم برای روشن شدن برساند. وقتی سوئیچ را می‌چرخانید، این اتفاق‌ها پشت سر هم می‌افتد:
- جریان کوچکی از سوئیچ به سیم‌پیچ‌های اتوماتیک استارت می‌رسد.
- هسته اتوماتیک به داخل کشیده می‌شود و از طریق اهرم دوشاخه، دنده استارت را به سمت فلایویل جلو می‌برد.
- در انتهای حرکت هسته، کنتاکت‌های اصلی وصل می‌شوند و جریان سنگین باتری به موتور استارت می‌رسد.
- جریان از طریق ذغال‌ها و کلکتور وارد آرمیچر می‌شود و در میدان مغناطیسی بالشتک‌ها آن را به چرخش درمی‌آورد.
- با روشن شدن موتور، کلاچ یک‌طرفه اجازه نمی‌دهد موتور آرمیچر را با سرعت زیاد بچرخاند. با رها کردن سوئیچ، فنرها هسته و دنده را به عقب برمی‌گردانند.
در ادامه هر کدام از این اجزا را جداگانه بررسی می‌کنیم.
۱. اتوماتیک استارت (سلونوئید)
اتوماتیک روی بدنه استارت سوار می‌شود و دو کار انجام می‌دهد: دنده استارت را جلو می‌برد و جریان اصلی را وصل می‌کند. درون آن دو سیم‌پیچ هست: سیم‌پیچ کشنده که هسته را با قدرت به داخل می‌کشد و سیم‌پیچ نگهدارنده که آن را تا پایان استارت زدن در همان حالت نگه می‌دارد.
- سرهای اتوماتیک: یک سر ضخیم به کابل مثبت باتری وصل است، یک سر نازک فرمان سوئیچ را می‌گیرد و یک سر خروجی جریان را به موتور استارت می‌رساند.
- علائم فرسودگی: صدای «تق» بدون چرخش، استارت زدن متناوب، یا برعکس، چسبیدن کنتاکت‌ها و ادامه چرخیدن استارت پس از رها کردن سوئیچ.
شرح کامل را در مقاله اتوماتیک استارت و علائم خرابی آن بخوانید و مدل‌های مختلف را در صفحه اتوماتیک استارت ببینید.
۲. آرمیچر؛ بخش گردان استارت
آرمیچر قلب استارت است و از یک شفت فولادی، هسته ورقه‌ورقه آهنی، سیم‌پیچ‌های مسی و کلکتور تشکیل شده است. کلکتور مجموعه‌ای از تیغه‌های مسی است که با عایق از هم جدا شده‌اند و ذغال‌ها روی آن‌ها می‌لغزند تا جهت جریان در سیم‌پیچ‌ها در زمان مناسب عوض شود و چرخش ادامه پیدا کند.
- علائم فرسودگی: چرخش آهسته و سنگین، گیر کردن استارت در یک نقطه، بوی سوختگی پس از استارت زدن طولانی، داغ شدن غیرعادی بدنه.
- علت‌های رایج خرابی: استارت زدن طولانی و پشت‌سرهم که سیم‌پیچ را داغ می‌کند، ساییدگی کلکتور، و لقی بوش‌ها که باعث ساییدن آرمیچر به بالشتک‌ها می‌شود.
مدل‌های مختلف در صفحه آرمیچر استارت فهرست شده‌اند.
۳. بالشتک و پوسته؛ میدان مغناطیسی
پوسته استارت میدان مغناطیسی ثابتی را که آرمیچر در آن می‌چرخد فراهم می‌کند. در استارت‌های معمولی این میدان با سیم‌پیچ‌های میدان روی بالشتک‌ها ساخته می‌شود و در بسیاری از استارت‌های گیربکسی جدیدتر با آهنربای دائمی. بیشتر استارت‌ها چهار قطب دارند.
- علائم فرسودگی: کاهش قدرت استارت، داغ شدن، و در نوع آهنربایی، شکستن یا جدا شدن تکه‌های آهنربا که می‌تواند آرمیچر را قفل کند.
قطعات این بخش در صفحه بالشتک و پوسته استارت آمده‌اند.
۴. جاذغالی و ذغال‌ها
ذغال‌ها جریان برق را از مدار ثابت به کلکتور در حال چرخش منتقل می‌کنند. فنرهای جاذغالی ذغال‌ها را به کلکتور فشار می‌دهند تا اتصال پیوسته بماند. ذغال‌های استارت از مخلوط مس و کربن ساخته می‌شوند و مس بیشتری نسبت به ذغال‌های دینام دارند تا جریان سنگین را با کمترین اتلاف عبور دهند. جاذغالی هم باید ذغال‌های مثبت را از بدنه عایق نگه دارد و ذغال‌های منفی را به بدنه وصل کند.
- علائم فرسودگی: استارت گاهی می‌چرخد و گاهی نه؛ با ضربه زدن به بدنه دوباره کار می‌کند؛ صدای «تق» بدون چرخش.
- نکته: ساییدگی ذغال طبیعی است و جزو قطعات مصرفی استارت محسوب می‌شود. تعویض به‌موقع آن از آسیب دیدن کلکتور جلوگیری می‌کند.
مدل‌ها را در صفحه جاذغالی ببینید.
۵. دنده استارت و کلاچ یک‌طرفه (بندیکس)
دنده استارت نیروی آرمیچر را به دنده فلایویل موتور منتقل می‌کند. این دنده روی شفت شیاردار (مارپیچ) سوار است تا هنگام جلو رفتن کمی بچرخد و راحت‌تر درگیر شود. بخش مهم دیگر آن کلاچ یک‌طرفه است: وقتی موتور روشن شد و سریع‌تر از استارت چرخید، این کلاچ آزاد می‌شود تا موتور آرمیچر را با سرعتی خطرناک نچرخاند.
- علائم فرسودگی: زوزه بدون چرخیدن موتور (کلاچ هرز)، صدای سایش فلزی هنگام استارت (ساییدگی دندانه‌ها)، دیر برگشتن دنده پس از روشن شدن موتور.
مدل‌ها در صفحه دنده استارت فهرست شده‌اند.
۶. اهرم دوشاخه و فنر برگشت
اهرم دوشاخه حرکت رفت‌وبرگشتی هسته اتوماتیک را به دنده استارت منتقل می‌کند. فنر برگشت پس از رها کردن سوئیچ، دنده را از فلایویل جدا می‌کند. ساییدگی محل لولای اهرم یا ضعف فنر باعث می‌شود دنده کامل جلو نرود یا دیر برگردد.
۷. گیربکس و شفت (در استارت‌های گیربکسی)
در استارت‌های گیربکسی، آرمیچر کوچک‌تر و پرسرعت‌تر است و یک مجموعه چرخ‌دنده کاهنده بین آرمیچر و دنده استارت قرار می‌گیرد. رایج‌ترین نوع، گیربکس سیاره‌ای است: یک دنده مرکزی روی شفت آرمیچر، چند دنده سیاره‌ای در اطراف آن و یک رینگ دنده بیرونی. این مجموعه سرعت را کم و گشتاور را چند برابر می‌کند.
- علائم فرسودگی: صدای غیرعادی چرخ‌دنده‌ها، چرخیدن آرمیچر بدون انتقال نیرو، لقی شفت خروجی.
مقاله استارت گیربکسی یا معمولی تفاوت این دو نوع را کامل توضیح می‌دهد. قطعات این بخش در صفحه گیربکس و شفت قرار دارند.
۸. درب‌ها، بوش‌ها و بلبرینگ‌ها
درب جلو (سمت دنده) و درب عقب (سمت کلکتور) پوسته را می‌بندند و آرمیچر را در مرکز نگه می‌دارند. این درب‌ها معمولاً از آلومینیوم ریخته‌گری تحت فشار ساخته می‌شوند. داخل آن‌ها بوش‌های برنزی یا بلبرینگ قرار دارد که شفت آرمیچر در آن می‌چرخد.
- علائم فرسودگی: لقی شفت، ساییدگی آرمیچر به بالشتک‌ها (اثر خط روی هسته آرمیچر)، چرخش سنگین و داغ شدن.
- علت خرابی درب‌ها: ترک برداشتن گوشواره‌های نصب، معمولاً به دلیل شل بودن پیچ‌های استارت یا ضربه.
این قطعات در صفحه قطعات آلومینیومی استارت و دینام آمده‌اند.
کدام قطعه را باید عوض کرد؟
- تق بدون چرخش: کنتاکت‌های اتوماتیک یا ذغال‌ها.
- کار کردن با ضربه: ذغال، جاذغالی یا کلکتور.
- چرخش سنگین و داغ شدن: بوش‌ها، آرمیچر یا بالشتک.
- زوزه بدون چرخیدن موتور: دنده استارت و کلاچ یک‌طرفه.
- سایش فلزی: دنده استارت، و در صورت آسیب، دندانه‌های فلایویل.
پیش از تعویض هر قطعه، باتری و کابل‌ها را بررسی کنید؛ راهنمای عیب‌یابی استارت نخوردن ماشین این مراحل را به ترتیب توضیح می‌دهد.
قطعات استارت منوری
گروه صنعتی برادران منوری هم مجموعه کامل استارت و هم تک‌تک اجزای آن را برای خودروهای سواری و سنگین تولید می‌کند. استارت‌های منوری با استاندارد ISO 8856 انطباق دارند و تولید آن‌ها زیر سیستم مدیریت کیفیت ISO 9001:2015 انجام می‌شود. برای پیدا کردن قطعه مناسب، کد فنی قطعه فعلی را در صفحه محصولات جست‌وجو کنید یا با واحد فروش تماس بگیرید.
پرسش‌های پرتکرار
آیا می‌شود فقط آرمیچر استارت را عوض کرد؟
بله. اگر پوسته، بالشتک‌ها و درب‌ها سالم باشند، تعویض آرمیچر همراه با ذغال‌ها و بوش‌ها استارت را به وضعیت خوبی برمی‌گرداند. فقط مطمئن شوید آرمیچر جدید دقیقاً با مدل استارت هم‌خوان است.
چرا آرمیچر استارت می‌سوزد؟
رایج‌ترین علت، استارت زدن طولانی و پشت‌سرهم است. استارت برای کار کوتاه‌مدت طراحی شده و در استارت زدن طولانی، سیم‌پیچ‌های آن آن‌قدر داغ می‌شوند که عایقشان آسیب می‌بیند. چسبیدن کنتاکت اتوماتیک و باتری ضعیف هم از علت‌های دیگر است.
بندیکس همان دنده استارت است؟
در زبان تعمیرکاران معمولاً بله. «بندیکس» به مجموعه دنده استارت و کلاچ یک‌طرفه آن گفته می‌شود که با هم یک قطعه را تشکیل می‌دهند.
